Triết lý âm dương ngũ hành - linh hồn của ẩm thực Việt Nam

Triết lý âm dương ngũ hành – linh hồn của ẩm thực Việt Nam

Triết lý âm dương ngũ hành - linh hồn của ẩm thực Việt Nam

Từ lâu, Việt Nam đã ghi danh mình trên bản đồ ẩm thực của thế giới. Là một quốc gia có nền văn hóa lúa nước lâu đời, sản vật phong phú đã giúp con người tạo nên những món ăn ngon. Nhưng cái cốt lõi, cái linh hồn của ẩm thực Việt Nam thực ra là triết lý âm dương ngũ hành. 

Triết lý âm dương ngũ hành trong mối tương quan giữa các món ăn

Triết lý âm dương ngũ hành trong món ăn

Theo quan niệm của người Việt Nam, món ăn muốn ngon cần phải có sự hài hòa giữa màu sắc và mùi vị. Dựa trên triết lý âm dương ngũ hành, người Việt cũng chia thức ăn thành năm dạng khác nhau. Những dạng đó là: hành thủy – hàn, nhiều nguyên tố âm; hành hỏa – nhiệt, dương nhiều; hành mộc – ôn, ấm và dương ít; hành kim – lương, mát và âm ít; hành thổ – bình, trung tính.

Triết lý âm dương ngũ hành - linh hồn của ẩm thực Việt Nam
Bánh mì là món ăn đơn giản, nhanh gọn nhưng vẫn đảm bảo sự cân bằng âm dương

Khi chế biến một món ăn, người đầu bếp phải đảm bảo sự hài hòa âm dương ngũ hành. Ví dụ như hột vịt lộn là âm, có tính hàn nếu ăn nhiều sẽ dễ bị lạnh bụng. Do vậy phải ăn với rau răm là dương để ngon miệng và mau tiêu hóa. Ngoài ra, các gia vị cũng được người Việt sử dụng để cân bằng âm dương và làm dậy nên mùi vị của món ăn. Ví dụ như ớt có tính nhiệt, nhiều dương. Do vậy, nó thường được kết hợp với các nguyên liệu có tính hàn như thủy hải sản. Gừng cúng thuộc nhiệt nên thích hợp với các nguyên liệu hàn khác như rau cải, thịt vịt,… Triết lý âm dương ngũ hành của thức ăn cũng được thể hiện trong ca dao:

“Con gà cục tác lá chanh

Con lợn ủn ỉn mua hành cho tôi

Con chó khóc đứng khóc ngồi

Mẹ ơi đi chợ mua tôi đồng riềng

Con trâu ngó ngó nghiêng nghiêng

Mình đã để riềng, để tỏi cho tôi.”

Ngũ hành âm dương giữa các món ăn

Không chỉ các nguyên liệu trong món ăn phải hài hòa mà giữa những món ăn cũng  phải cân bằng âm dương. Trên bàn ăn cần phải có đủ năm màu: trắng, đen, đỏ, xanh, vàng. Các món phải có đủ năm chất: nước, tinh bột, khoáng, đạm, béo. Khi ăn cần phải thỏa mãn đủ cả năm giác quan: mũi nghe được mùi thơm của thức ăn tỏa ra; mắt nhìn thấy được sự hấp dẫn; tai nghe được tiếng thức ăn giòn tan trong miệng; tay có thể chạm vào thức ăn (bánh xèo, gỏi cuốn, nem nướng,…). 

Triết lý âm dương ngũ hành - linh hồn của ẩm thực Việt Nam
Trên bàn ăn cần phải có đủ năm màu: trắng, đen, đỏ, xanh, vàng

Những món ăn thường ngày trong gia đình người Việt cũng vậy. Nếu tinh ý, bạn sẽ biết rằng canh chua (âm) sẽ ngon nhất khi ăn với cá kho (dương); Cá trê chiên (âm) sẽ hợp nhất với nước mắm gừng,… 

Ngoài ra, những món ăn còn phải phù hợp với thời tiết, môi trường. Việt Nam nằm ở khu vực nhiệt đới (dương) nên mọi người sẽ chuộng những thức ăn có tính hàn. Đó là các loại rau củ (cải, bầu, bí, mướp, rau má, khổ qua,…) và các loại thủy hải sản (ốc, cá lóc, cá trê,…). Vào những ngày trời lạnh, người Việt sẽ quây quần bên nhau ăn một nồi lẩu hay cùng nướng thịt. Vào những ngày oi bức họ sẽ nấu chè, nước mát để giải nhiệt.

Sử dụng món ăn để chữa bệnh và làm đẹp

Người Việt cho rằng việc ăn uống cũng có thể giữ gìn sức khỏe, chữa bệnh và làm đẹp. Các dấu hiệu bất thường của cơ thể đều có nguyên nhân từ sự mất cân bằng âm dương. Do vậy, nếu muốn chữa bệnh thì cần có chế độ ăn uống hợp lý.

Triết lý âm dương ngũ hành - linh hồn của ẩm thực Việt Nam
Lẩu là món thường được ăn trong những ngày trở lạnh

Tiêu biểu như khi đau bụng, khó tiêu là cơ thể đang bị nhiễm hàn (âm). Do đó, có thể sử dụng trà gừng nhiều nhiệt (dương) để hỗ trợ tiêu hóa. Nếu mặt nổi nhiều mụn chứng tỏ đang bị dư nhiệt, do vậy cần phải uống nhiều nước, ăn rau xanh để cân bằng.

Lưu ý, khi tìm hiểu về triết lý âm dương trong ẩm thực Việt Nam ta nên nhìn nhận thức ăn trong mối tương quan với nhau. Trong âm có dương và trong dương có âm, không nên định danh một món cụ thể là âm hay dương nếu không so sánh với món khác. Ví dụ một quả cà chua khi đặt cạnh trái ớt thì nó là âm. Nhưng nếu đem quả cà so sánh với dừa thì nó lại thành dương. Nếu bạn nắm giữ được triết lý âm dương ngũ hành, bạn sẽ biết cách chế biến và kết hợp thức ăn hợp lý hơn. Khi đó, những món ăn không chỉ ngon mà còn có tác dụng tốt đối với sức khỏe.

Bài liên quan

Phản hồi

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Tử vi ứng dụng